بازگشت به پنج رود شرح و توصیفی است هنری بر احوال رودکی، شاعر نامدار ایرانی، و اوضاع زمانه‌ی او در نخستین سال‌هایی که ایرانیان فرارودان رفته رفته می‌کوشیدند خود را از زیر یوغ دستگاه خلافت بغداد رها سازند. نویسنده، در یادداشت پایانی خود بر کتاب، تصریح کرده است که هدفش به هیچ وجه نوشتن کتابی مستند یا تحقیقی درباره‌ی رودکی نبوده است و از این رو نباید در آن به‌دنبال صحت و سقم واقعیات و نکات تاریخی بود، بلکه باید متن را همانند رمانی خیالی خواند. بسیاری از وقایع یا شخصیت‌های کتاب زمینه‌ی تاریخی و مستند دارند و بسیاری دیگر کاملاً خیالی‌اند و بسیاری از اوقات تشخیص مرز خیال و واقعیت کاری دشوار یا حتی ناممکن می‌نماید. به فراموشی سپردن واقعیت در این رمان البته برای خواننده‌ی ایرانی، که نسبت به خوانندگان روس آشنایی به مراتب بیشتری با صحنه‌ها و رخدادهای کتاب دارد، کار آسانی نیست؛ ما ممکن است از توصیف باده‌نوشی شاعرمان برآشوبیم، برخی اتفاق‌ها را مطابق واقعیت نپنداریم یا آن‌ها را در تناقض با باورهای خود ببینیم، از مشاهده‌ی برخی اسامیِ تحریف‌شده یا نامعمول برای آن زمان به شگفت بیاییم و سرانجام نویسنده را متهم کنیم که بدون مطالعه و اطلاعات کافی به نوشتن کتابی درباره‌ی شاعر بزرگ ما دست زده است، ولی حقیقت آن است که وُلوس، گذشته از مطالعه‌ی گسترده درباره‌ی خود رودکی، با بسیاری از منابع شرقی و ایرانی، از قبیل تاریخ بخارای نَرشَخی، نصيحه‌الملوک امام محمد غزالی، سیَرالملوک (سیاست‌نامه‌ی) خواجه نظام الملک طوسی آشناست و از آنها در نگارش رمان بهره جسته است، اما پیوسته باید به یاد داشت که رودکی و شرح زندگی و زمانه‌ی او برای نویسنده فقط محمل و دستمایه‌ای است برای بیان تأملاتش در باب موضوعات مختلفی مانند سیاست و حکمرانی، تقریب مذاهب، هنر شاعری. دیگر کار مهم نویسنده ثبت برخی از آیین‌ها و باورهای مربوط به ازدواج، خاکسپاری، زایمان و نیز حکایت‌ها و داستان‌های محلی است که از منابع مختلف گرد آمده‌اند.