تاریکی مفهوم فریبنده ای است. برای گردآوری جنبه های پرشمار تاریکی و تاریکی نسبی باید به جهان از دیدگاهی بنگریم که گاهی چندان آشنا نیست، گویی نیازمند بازگشت به آغاز بحث است. به وارسی نگاتیو عکسی می ماند که هم آشناست و هم نه چندان آشنا؛ مانند تجربه ی حیرت آور مشاهده ی چیزی که گمان می‌کنیم قبلاً هم آن را دیده ایم، یکه میخوریم و ناچار می شویم به جهان از نو بنگریم.